نمىبيند . انسان يك وقت مريض مىشود ، چشمش زردى مىآورد ، دنيا را زرد مىبيند . اما اين دليل آن نيست كه چشم در كار ديدش ثابت نيست ؛ بلكه به اين معنى است كه انحراف پيدا مىكند و در حال انحراف كج مىبيند ، يك چيز را دو چيز مىبيند ، همه چيز را سياه مىبيند . اين ، با آن حرف خيلى فرق مىكند . حرف آنها اين است كه اساساً وجدانها متغير است . قرآن اين حرف را نمىزند ، بلكه مىگويد وجدانها ثابت است ولى ممكن است مريض بشوند . اگر مريض شد خوب كار نمىكند ، عوضى كار مىكند . خيلى مطلب فرق مىكند ، از زمين تا آسمان فرق مىكند . آيه‌اى كه در اول منبر خواندم همين مطلب را مىفرمايد : آيا آن كس كه كار بدش در نظرش خوب جلوه كرده است ، كار بد خويش را خوب مىبيند ؟ قرآن قبول مىكند كه انسان گاهى كار بدش را خوب مىبيند ، اما [ اين سخن را ] روى اين حساب نمىگويد كه وجدان ذاتاً متغير است . مىخواهد بگويد كه وجدان مانند هر چيز ديگرى در هنگام سلامت ، خوب كار مىكند و در هنگام انحراف ، عوضى . حديث پيامبر صلى الله عليه و آله دربارهء امر به معروف و نهى از منكر اين حديث را در باب امر به معروف و نهى از منكر نقل كرده‌اند و مكرر شنيده‌ايد كه پيغمبر اكرم در حجة الوداع يا در يك حج عمره ، آنگاه كه وارد خانهء كعبه شدند آمدند كنار در ، دست به چارچوب در گذاشتند ، يك دست به يك طرف در و يك دست به طرف ديگر و شروع كردند براى مردم صحبت كردن . صحبت هم راجع به آينده بود كه چنين مىشود ، چنان مىشود . از آن جمله فرمودند : زمانى خواهد آمد كه مردم امر به معروف و نهى از منكر نمىكنند . سلمان حاضر بود ، فرمود : يا رسولَ اللَّه ! آيا چنين چيزى خواهد شد كه مردم ترك امر به معروف و نهى از منكر بكنند ؟ فرمود : بله ، بالاتر هم مىشود . زمانى خواهد شد كه مردم امر به منكر كنند و نهى از معروف . باز بيشتر تعجب كرد . گفت : يا رسولَ اللَّه ! چنين زمانى خواهد آمد كه مردم چنين كارى بكنند ؟ فرمود : از اين بالاتر هم خواهد شد . گفت : ديگر از اين بالاتر چيست ؟ فرمود : زمانى مىآيد كه مردم منكر را معروف ببينند و معروف را منكر ؛ يعنى وجدانشان اين‌طور فاسد و خراب مىشود ، خوب را بد مىبينند و بد را خوب . به عبارت ديگر وجدان انسان مسخ مىشود ، فطرت مسخ مىگردد . فطرت مسخ شده را به تعبيرات گوناگون به ما گفته‌اند . يك تعبيرش راجع به